Marsda vaxt niyə daha sürətlə keçir? Alimlər fərqi ölçdü
NIST alimləri Marsda vaxtın Yerə nisbətən gündə orta hesabla 477 mikrosaniyə daha sürətli getdiyini hesablayıb. Niyə bu vacibdir?
Marsda vaxt daha sürətlə keçir - gündə 477 mikrosaniyə fərq
«ScienceAlert» yazır ki, ABŞ-də Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutundan (NIST) olan iki fizik Marsda saatların Yer saatları ilə müqayisədə gündə orta hesabla 477 mikrosaniyə daha sürətli işlədiyini hesablayıb.
Fərq xırda görünür, amma Yer, Ay və Mars arasında vaxtın saniyənin bir hissəsi dəqiqliyində uzlaşdırılması lazım olanda iş dəyişir. Bəs bu yenilik bizə nə verəcək? Məsələ təkcə «saatın neçə göstərməsi» deyil, rabitə, mövqe təyini və naviqasiyanın düzgün işləməsidir.
Son Xəbərlər
Xiaomi 15 Ultra Qlobal Versiyası
Xiaomi yeni flaqman modeli Xiaomi 15 Ultra-nı qlobal satışa çıxaracağını təsdiqlədi. HyperOS 2.0 ilə yeni dövr başlayır!
Samsung-un Üçqatlanan Telefonu
Samsung, Galaxy Unpacked tədbirində üçqatlanan telefon konseptini təqdim etdi. Yeniliklər haqqında daha çox məlumat əldə edin.
Realme GT 7: Ən Ucuz Smartfon
Snapdragon 8 Elite çipi ilə Realme GT 7 fevral ayında təqdim ediləcək. Yeni xüsusiyyətlər və uyğun qiymət gözləyir.
Einşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə, zaman kütlədən asılıdır: qravitasiya vaxt genişlənməsi deyilən effekt yaranır. Qravitasiya sahəsi daha güclü olanda (kütlə böyük olanda) saatlar kənardan baxan müşahidəçiyə daha yavaş «tıqıldayır».
Məqalədə xatırladılır ki, məsələn, GPS peyklərindəki atom saatları Yer səthindəki saatlarla müqayisədə daha sürətli işləyir və orbitdə qravitasiyanın fərqi, həmçinin sürətlənmənin təsiri nəticəsində gündə 38 mikrosaniyə xalis fərq yaranır.
NIST alimləri Neil Ashby və Bijunath Patla Mars üçün dəqiq vaxt ölçmə sistemi hazırlayıblar. Onlar daha əvvəl Ay üçün Yer üzərindəki Koordinasiya olunmuş Ümumdünya Vaxtına (UTC) bənzər bir standart da təklif etmişdilər. UTC astronomlar və Deep Space Network (DSN) tərəfindən istifadə olunur və gündə təxminən 100 piko saniyə dəqiqliklə işləyir.
Ay səthində vaxt Yerə nisbətən 56 mikrosaniyə daha sürətli gedir - bunu Ayın kütləsi, həm də Günəş-Yer-Ay cazibə qarşılıqlı təsiri formalaşdırır.
Marsda isə iş daha mürəkkəbdir. Mətnə görə, Marsın kütləsi Yerinkinin təxminən onda biri olduğundan səth qravitasiyası daha zəifdir. Mars missiyalarından toplanan məlumatlar əsasında Ashby və Patla Marsın səth qravitasiyasının Yerinkindən beş dəfə zəif olduğunu qiymətləndiriblər.
Üstəlik, Mars Günəşdən Yerə nisbətən daha uzaqda - təxminən 1,5 astronomik vahid məsafədə yerləşir (Yer-Günəş məsafəsi 1 AU kimi götürülür). Məsafə artdıqca cazibə «dartması» azaldığı üçün Mars Günəşdən daha zəif qravitasiya potensialı hiss edir. Bir sözlə, hesablamada xırda detallar belə böyük rol oynayır.
Və daha bir nüans: Marsın orbitinin eksantrikliyi Yerinkindən daha böyükdür, yəni planet il ərzində qravitasiya potensialında daha ciddi «oynamalar» yaşayır. Nəticədə Mars saatları orta hesabla Yerinkindən gündə 477 mikrosaniyə sürətli işləsə də, bu fərq Mars ili ərzində gündə 266 mikrosaniyə azalıb-artır.
Mars ili də uzundur - Günəş ətrafında dövr etməsi 687 gün çəkir. Mars sutkası Yer sutkasından uzun olduğuna görə, Qırmızı Planet öz oxu ətrafında tam fırlanmanı Yerə nisbətən əlavə 40 dəqiqə gec tamamlayır.
Tədqiqatda vurğulanır ki, Marsda gələcək əməliyyatlar, o cümlədən insanın Marsa tarixi enişi üçün belə «miqyaslana bilən» vaxt çərçivələri vacibdir. Həmçinin Yer-Ay mühitindən kənarda vaxt ölçmə infrastrukturu rabitə, mövqeləndirmə və naviqasiya üçün əsas dayaqlardan biri sayılır. Əslində bu sual hələ açıq qalır: «planetlərarası vaxt sinxronlaşdırılması» tam olaraq hansı sistemlə qurulacaq?
Patla isə bu nəticələrin əhəmiyyətini belə ifadə edir: «Ay və Mars üçün vaxt elə indi tam yerinə düşür. Bu, Günəş Sistemi boyunca genişlənmək barədə elmi-fantastik təsəvvürə indiyə qədər ən yaxın olduğumuz məqamdır.»
Araşdırma The Astronomical Journal jurnalında dərc olunub.
Bu xəbəri necə dəyərləndirirsiniz?
